Ο ίδιος ο Κάρολος Δαρβίνος, ο δημιουργός της θεωρίας της εξέλιξης, ενδιαφερόταν έντονα για τις πρίμουλες (πολλές φορές αναφέρεται και ως λουλούδι του Δαρβίνου). Μελετώντας τις πρίμουλες ως ένα χαρακτηριστικό φυτό των λιβαδιών, όχι μόνο ελπίζουμε να αποκτήσουμε γνώσεις για αυτό το είδος, αλλά και να βελτιωθεί η κατανόηση για την κατάσταση και για άλλα παρόμοια είδη. Πολλοί από σας έχουν ακουστά τα ποντίκια εργαστηρίου, τη μύγα των φρούτων (δροσόφιλα) και τη ζύμη αρτοποιίας ως πρότυπους οργανισμούς (οργανισμοί-μοντέλα) που μελετώνται συνηθέστερα. Η κίτρινη πρίμουλα χρησιμεύει σχεδόν ως πρότυπο είδος στις μελέτες μας.  

Οι πληροφορίες που συλλέγονται ομαδικά σχετικά με την κίτρινη πρίμουλα βοηθούν στην απόκτηση γνώσης για την ευημερία της πρίμουλας και άλλων φυτών των βοσκοτόπων και λιβαδιών. Με τη βοήθεια αυτών των πληροφοριών μπορούμε να αξιολογήσουμε την επίδραση της αλλαγής του τοπίου σε ορισμένες σημαντικές πτυχές της βιοποικιλότητας. Συγκεκριμένα, οι κίτρινες πρίμουλες μπορούν να υποδείξουν εάν οι οικότοποι και τα ενδιαιτήματά τους ευημερούν ή έχουν αρχίσει να επιδεινώνονται. 

Η κίτρινη πρίμουλα παρουσιάζει το φαινόμενο της ετεροστυλίας - αυτό σημαίνει ότι διαφορετικά μεμονωμένα φυτά έχουν δύο διαφορετικούς τύπους λουλουδιών. Ας ονομάσουμε αυτούς τους διαφορετικούς τύπους μορφή S (Short) και μορφή L (Long). Κοιτώντας τη μορφή S από ψηλά, εύκολα διακρίνονται πέντε ανθήρες, ενώ στη μορφή L μόνο ένα στίγμα είναι ορατό εξωτερικά (δείτε τη φωτογραφία). Η μορφή S περιλαμβάνει το κοντόστυλο γυναικείο αναπαραγωγικό όργανο (ύπερος με κοντό στύλο, Short-styled pistil) που κρύβεται στο βάθος της στεφάνης και τα μακρύτερα αρσενικά αναπαραγωγικά όργανα (στήμονες) που είναι ορατά από πάνω (σχεδόν εξέχουν). Η μορφή L περιλαμβάνει μακρύ γυναικείο αναπαραγωγικό όργανο (ύπερος με ιδιαίτερα μακρύ στύλο, Long-styled pistil) που είναι ορατό και εξωτερικά, και κοντύτερα αρσενικά αναπαραγωγικά όργανα (στήμονες) κρυμμένα στη βάθος της στεφάνης.

                  μορφή L                                                    μορφή S
L-tüüpi õis
S-tüüpi õis











Για να παράξουν επιτυχώς απογόνους, οι κίτρινες πρίμουλες με άνθη μορφής L πρέπει να διασπείρουν τους κόκκους γύρης τους σε φυτά που φέρουν τη άνθη μορφής S. Αυτό το σύστημα λειτουργεί και αντιστρόφως - η γύρη από τα φυτά με άνθη μορφής S πρέπει να φτάσει στα φυτά με άνθη μορφής L. Με αυτόν τον τρόπο, το φυτό δεν μπορεί να επικονιάσει τον εαυτό του (αυτογονιμοποίηση) και έτσι αποτρέπεται η γενετική διάβρωση των αυτοφυών πληθυσμών. Η διασταυρωτή επικονίαση (σταυρεπικονίαση) μεταξύ διαφορετικών τύπων λουλουδιών ευνοεί περαιτέρω την ανταλλαγή γενετικού υλικού και έτσι ενισχύει τη γενετική ποικιλότητα των αυτοφυών πληθυσμών. Η υψηλή γενετική ποικιλότηα είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας για τη διατήρηση της βιωσιμότητας και της μακροπρόθεσμης ανθεκτικότητας των φυτών. Διαβάστε περισσότερα σχετικά με τη γενετική ποικιλότητα εδώ. Με αυτό τον τρόπο, και τα φυτά νοιάζονται με ποιον ζευγαρώνουν! 

Η ροή της γύρης μεταξύ αυτών των δύο διαφορετικών τύπων λουλουδιών μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο χάρη στα έντομα επικονίασης που ενεργούν ως διαμεσολαβητές σε αυτήν την περίπλοκη «γαμήλια διευθέτηση». Για να διασφαλιστεί η ευημερία του φυτικού είδους, θα πρέπει να διασφαλιστεί και η ευημερία των εντόμων επικονίασης (κυρίως μέλισσες, μπούμπουρες, πεταλούδες και άλλοι μικροί πολύτιμοι βοηθοί των φυτών). 

Στους πληθυσμούς της κίτρινης πρίμουλας, η συχνότητα εμφάνισης αυτοφυών ατόμων που φέρουν τη μορφή άνθους S ή τη μορφή L είναι συνήθως ίση (παρόμοιες αναλογίες), δηλαδή περίπου 50:50. Κάθε ανισορροπία σε σχέση με αυτή την αναλογία, μειώνει τις ευκαιρίες της κίτρινης πρίμουλας για εύρεση κατάλληλου συντρόφου, γεγονός που εμποδίζει τη γονιμοποίηση και την ανταλλαγή γενετικού υλικού. Αυτό με τη σειρά του μειώνει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των αυτοφυών φυτών.  

Τα προτιμώμενα ενδιαιτήματα ή οικότοποι της πρίμουλας - λιβάδια με παραδοσιακή διαχείριση και κράσπεδα δασών- απειλούνται από ανθρωπογενείς δραστηριότητες, μεταξύ των οποίων και η ανεξέλεγκτη υπερσυλλογή φαρμακευτικών φυτών. Συχνά αυτό προκαλεί ελάττωση στους πληθυσμούς των φυτών. Μια μαζική μείωση των πληθυσμών της κίτρινης πρίμουλας μπορεί να προκαλέσει ανισορροπίες στην εμφάνιση των ανθικών μορφών L και S, μερικές φορές ακόμη και σε βαθμό που ένας από αυτούς τους τύπους μπορεί να εξαφανιστεί εντελώς από το ενδιαίτημα ή τον οικότοπο. Θέλουμε να μελετήσουμε αυτήν ακριβώς την πιθανή μεταβολή της ισορροπίας μεταξύ των μορφών L και S που προκαλείται από αλλαγές στο τοπίο – για αυτό το λόγο ζητούμε και ευελπιστούμε στη βοήθειά σας.

Πώς να αναγνωρίσετε την κίτρινη πρίμουλα;

Η πρίμουλα (Primula veris) είναι ένα ανοιξιάτικο λουλούδι που στην Ελλάδα απαντά σε ημιορεινές και ορεινές περιοχές της ηπειρωτικής χώρας (υψόμετρα από 500-2000 ή 2300 μέτρα). Είναι ένα πολυετές φυτό που σημαίνει ότι το ίδιο φυτό μεγαλώνει και ανθίζει στο ίδιο σημείο για πολλά χρόνια. Άλλα συγγενή είδη που μπορεί να μπερδέψει κανείς με την κίτρινη πρίμουλα («αληθινή» πρίμουλα) είναι το δακράκι (Primula elatior) και η κοινή (κοντή) πρίμουλα (Primula vulgaris). Τα είδη του γένους Primula μπορούν επίσης να υβριδίζουν εύκολα μεταξύ τους. Βεβαιωθείτε ότι βρίσκετε τις κίτρινες πρίμουλες όσο κάνετε την παρατήρηση!  

Πώς μοιάζει η κίτρινη πρίμουλα;

Η κίτρινη πρίμουλα είναι ποώδες φυτό με μέσο ύψος που ποικίλλει από 10 έως 30 εκατοστά. Έχει πράσινα επιμήκη φύλλα μήκους έως 20 εκατοστά. Ένα φυτό μπορεί να έχει πολλαπλά ανθοφόρα στελέχη. Η κίτρινη πρίμουλα έχει βαθυκίτρινα κωδωνοειδή άνθη (σχήμα καμπάνας) που γέρνουν συνήθως προς μία πλευρά (κεκλιμένα), με πορτοκαλιές κουκκίδες, τα οποία αναπτύσσονται σε δεσμίδες (5 έως 16 άνθη μαζί).

Πώς να ξεχωρίσετε την κίτρινη πρίμουλα από άλλα παρόμοια είδη;

Σε σύγκριση με το δακράκι, τα λουλούδια της κίτρινης πρίμουλας είναι μικρότερα, έχουν λαμπερό κίτρινο χρώμα και μικρά πορτοκαλί σημεία (κηλίδες) που είναι ορατά μέσα στο λουλούδι. Τα άνθη του δακρακιού είναι συνήθως μεγαλύτερα και με απαλό κίτρινο χρώμα. Τα λουλούδια της πρίμουλας είναι σε κωδονειδή (σχήμα καμπάνας), ενώ τα λουλούδια του δακρακιού είναι πιο ανοιχτά. Η κοινή πρίμουλα έχει κοντό μίσχο και τα άνθη έχουν ένα πολύ απαλό κίτρινο ή ακόμα και λευκό χρώμα. Διάφορες πρίμουλες (συνήθως υβρίδια διαφορετικών χρωμάτων, όπως μοβ, κόκκινο, πορτοκαλί και ροζ) είναι και κοινά φυτά που καλλιεργούνται σε οικιακούς κήπους και ενίοτε μπορούν να εξαπλωθούν από τον κήπο στην άγρια φύση σε ορισμένες ορεινές περιοχές.


δακράκι                                              κοινή πρίμουλα

Οι κίτρινες πρίμουλες είναι ένας από τους προαγγέλους της άνοιξης. Στην Ελλάδα ονομάζεται και Πασχαλούδα επειδή ανθίζει κοντά στο ελληνικό Πάσχα. Ανάλογα με την περιοχή, το υψόμετρο και τον καιρό, η κίτρινη πρίμουλα συνήθως αρχίζει να ανθίζει από τα τέλη Μαρτίου ή αρχές Απριλίου, η ανθοφορία κορυφώνεται στα τέλη Απριλίου ή εντός Μαΐου, και ενίοτε μπορεί να λουλουδίζει για μερικές ακόμη εβδομάδες έως τις αρχές Ιουνίου. Σε ψυχρότερες περιοχές η άνθηση μπορεί να ξεκινήσει αργότερα και να διαρκέσει μέχρι τα μέσα Ιουνίου. Σε θερμότερες περιοχές ωστόσο η ανθοφορία μπορεί να ξεκινήσει ήδη από τον Μάρτιο.

Πού μεγαλώνει η κίτρινη πρίμουλα; 

Η κίτρινη πρίμουλα είναι αρκετά κοινή στην Ευρώπη και αποτελεί είδος «Ελάχιστης ανησυχίας» ως προς τον κίνδυνο εξαφάνισής της. Ωστόσο, λόγω της απώλειας, αλλοίωσης ή κατακερματισμού των ενδιαιτημάτων της, πλέον η κατάσταση αρχίζει να διαφοροποιείται σε αρκετές περιοχές της Ευρώπης. Στην Ελλάδα αυτοφυείς πληθυσμοί απαντούν σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές της ηπειρωτικής χώρας.

Οι κίτρινες πρίμουλες προτιμούν τα μετρίως υγρά ασβεστώδη εδάφη. Εντούτοις, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να απαντά και σε πιο όξινα εδάφη. Κίτρινες πρίμουλες ίσως βρεθούν να αυτοφύονται σε λιβάδια με παραδοσιακή διαχείριση, σε αγρούς, σε ανοίγματα, παρυφές και κράσπεδα δασών και στην άκρη του δρόμου σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές. Συνήθως προτιμά σχετικά ηλιόλουστα σημεία.